बाँस : नेपालका लागि अनुसन्धान, रोजगारी र हरित समृद्धिको अवसर

बाँस नेपालका लागि परम्परागत प्राकृतिक स्रोत मात्र होइन, वातावरण संरक्षण, ग्रामीण अर्थतन्त्र, रोजगारी सिर्जना र हरित औद्योगिक विकासको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्ने सम्भावनायुक्त वनस्पति हो । यसको वैज्ञानिक अध्ययन र सामाजिक–आर्थिक महत्वलाई बुझेर योजनाबद्ध रूपमा उपयोग गर्न सके नेपालले बाँसबाट ठूलो लाभ लिन सक्छ ।
बाँससम्बन्धी अध्ययन तथा अनुसन्धानका क्रममा मैले यसको प्रजातिगत विविधता, उत्पादन क्षमता, वातावरणीय भूमिका र सामाजिक–आर्थिक सम्भावनालाई नजिकबाट अध्ययन गर्ने अवसर पाएको छु । नेपालमा बाँसको विकासका लागि अनुसन्धानसँगै गुणस्तरीय रोपण सामग्री, उपयुक्त प्रविधि, दिगो व्यवस्थापन, प्रशोधन, मूल्य अभिवृद्धि र बजार विकासलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक छ ।
बाँसलाई केवल काठको विकल्पका रूपमा हेर्नुभन्दा यसको बहुआयामिक उपयोग र मूल्य शृंखला विकास गर्नुपर्छ । निर्माण सामग्रीदेखि फर्निचर, कागज, कपडा, खाद्य तथा अन्य औद्योगिक उत्पादनसम्म बाँसको उपयोग विस्तार गर्न सकिन्छ । यसका लागि किसान, अनुसन्धानकर्ता, प्राविधिक, उद्यमी, निजी क्षेत्र र सरकारबीच प्रभावकारी सहकार्य आवश्यक छ ।
यस सन्दर्भमा ‘नेपालमा बाँस’ वेबसाइटको पहल स्वागतयोग्य छ । बाँससम्बन्धी ज्ञान, अनुसन्धान, अनुभव र नवीनतम अभ्यासलाई एउटै डिजिटल मञ्चमा अभिलेखीकरण तथा आदान–प्रदान गर्ने यस्तो प्रयासले नयाँ पुस्तालाई बाँसको सम्भावनासँग जोड्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ ।
बाँसको भविष्य केवल यसको उत्पादन बढाउनुमा होइन; ज्ञान, अनुसन्धान, प्रविधि, उद्यमशीलता र बजारसँग जोडेर यसको सम्पूर्ण सम्भावनालाई उजागर गर्नुमा छ ।
नेपालका युवा पुस्ताले बाँसलाई परम्परागत स्रोतका रूपमा मात्र होइन, अनुसन्धान र नवप्रवर्तनमा आधारित हरित उद्यम तथा समृद्धिको अवसरका रूपमा हेर्न सकून् भन्ने मेरो अपेक्षा छ ।
‘नेपालमा बाँस’ को यस ज्ञानमूलक अभियानको सफलताको हार्दिक शुभकामना ।