भोल्का बाँस

भोल्का बाँस (Bambusa balcooa) नेपाल, भारत, बंगलादेश र म्यानमारलगायत दक्षिण एसियामा व्यापक रूपमा खेती हुने झ्याङ बनाउने ठूलो बाँस हो। यो १५ देखि २५ मिटरसम्म अग्लो र ८ देखि १६ सेन्टिमिटरसम्म मोटो हुन्छ भने यसको भित्ता २.५ सेन्टिमिटरसम्म बाक्लो हुन्छ। तराई तथा तल्लो पहाडी क्षेत्र (६०० मिटरसम्म), वार्षिक २३०० देखि ३००० मिलिमिटर वर्षा र २२ देखि २८ डिग्री तापक्रममा यसको वृद्धि राम्रो हुन्छ। खडेरी सहन सक्ने भएकाले कम वर्षा हुने ठाउँमा पनि खेती गर्न सकिन्छ। करिब ३५ देखि ४५ वर्षमा एक पटक सामूहिक रूपमा फूल फुल्छ।

प्रमुख विशेषताहरू:

• ठूलो, बलियो र बाक्लो भित्ता भएको लाठा
• घना झ्याङ बनाएर बढ्ने, तल्लो गाँठामा काँडेजस्ता हाँगा र हवाई जरा
• नयाँ टुसा कालो-हरियो, परिपक्व हुँदै फिक्का हरियो
• ३ देखि ४ वर्षमा लाठा पूर्ण परिपक्व हुने

प्रमुख उपयोगहरू:

• घर, पुल र टहरा निर्माण, खम्बा तथा बलो
• फर्निचर, कृषि औजार, डोको, डालो र मन्द्रो
• कागज तथा लुगदी उद्योगको कच्चा पदार्थ
• कलिला टुसा तरकारीका रूपमा, पात डाले घाँसका रूपमा

खेती गर्ने तरिका:

1. पानी नजम्ने बलौटे दोमट माटो (पीएच ४.५ देखि ६) छनोट गर्ने
2. वर्षायाममा ५ गुणा ५ वा ७ गुणा ७ मिटर दूरीमा राइजोम, लाठा वा हाँगाको कलम रोप्ने
3. खाडलमा गोबर मिसाएर रोप्ने, मल्चिङ र नियमित गोडमेल गर्ने
4. ३ वर्षभन्दा पुराना पहेँलिँदै गएका लाठा हिउँदयाममा फेदबाट काट्ने