झाप्टा बाँस

झाप्टा बाँस (Bambusa tulda) पूर्वी तथा उत्तरपूर्वी भारत, बंगलादेश, भुटान, म्यानमार र नेपालमा पाइने अग्लो र बलियो बाँस हो। यो १६ देखि २३ मिटरसम्म अग्लो र करिब १० सेन्टिमिटरसम्म मोटो हुन्छ भने भित्ता १ देखि २.५ सेन्टिमिटर बाक्लो र गाँठाहरू ४० देखि ७० सेन्टिमिटर लामा हुन्छन्। समुद्री सतहदेखि १५०० मिटरसम्म र वार्षिक १५०० देखि २५०० मिलिमिटर वर्षा हुने ठाउँमा यो फस्टाउँछ। वर्षायाममा नयाँ टुसा दिनमै ७० सेन्टिमिटरसम्म बढ्न सक्छ। यसका तुल्डा, जोवा (स्क्याफोल्डिङका लागि ठूलो रूप) र बसिनी (बुनाइका लागि) गरी तीन रूप छुट्याइन्छ। करिब २५ देखि ६० वर्षमा फूल फुल्छ।

प्रमुख विशेषताहरू:

• लामा, सीधा र बलिया लाठा हुने
• नयाँ टुसा हरियोमाथि पहेँलो धर्सा भएको
• गाँठामुनि सेतो घेरा देखिने
• उच्च गुणस्तरको कागज बनाउन उपयुक्त रेशा

प्रमुख उपयोगहरू:

• स्क्याफोल्डिङ, निर्माण पोल तथा फर्निचर
• कागज तथा लुगदी उद्योग
• चटाइ, पर्दा, खेलौना, टोपी र खाद्यान्न भण्डार बुनाइ
• टुसाको अचार तथा तरकारी, बलियो जराले भू-क्षय नियन्त्रण

खेती गर्ने तरिका:

1. बीउको आयु छोटो (करिब १ महिना) भएकाले समयमै नर्सरीमा रोप्ने
2. राइजोम टुक्रा (९० प्रतिशतभन्दा बढी सफलता) वा १ देखि २ वर्षे लाठाको कलम प्रयोग गर्ने
3. ५ गुणा ५ वा ८ गुणा ८ मिटर दूरीमा वर्षाको सुरुमा रोप्ने
4. रोपेको ५ देखि ७ वर्षपछि छनोट कटान सुरु गर्ने, ३ देखि ४ वर्षे लाठा मात्र काट्ने