ठाडो बाँस

ठाडो बाँस (Dendrocalamus strictus) लाई ठोस लाठा हुने भएकाले भाले बाँस पनि भनिन्छ। सुक्खा ठाउँमा यसको लाठा लगभग ठोस हुन्छ भने ओसिलो ठाउँमा सानो प्वाल हुन्छ। यो ६ देखि २० मिटरसम्म अग्लो र २.५ देखि ९ सेन्टिमिटरसम्म मोटो हुन्छ भने गाँठाहरू ३० देखि ४५ सेन्टिमिटर लामा हुन्छन्। भारतको कुल बाँस क्षेत्रको ५३ प्रतिशत यही प्रजातिले ओगटेको छ। यो अत्यन्त खडेरी सहनशील छ — वार्षिक ७५० देखि १००० मिलिमिटर वर्षामा पनि हुर्कन्छ र -५ देखि +४५ डिग्री तापक्रम थेग्छ। समुद्री सतहदेखि १२०० मिटरसम्म पाइने यो भारतको कागज तथा लुगदी उद्योगको मुख्य कच्चा पदार्थ हो। यसका होचो, ठूलो र सामान्य गरी तीन रूप छुट्याइन्छ। नयाँ लाठा जुनदेखि नोभेम्बरसम्म निस्कन्छन्।

प्रमुख विशेषताहरू:

• सुक्खामा लगभग ठोस हुने बलियो लाठा
• लाठामा सेतो धुलो, तल्लो गाँठा फुलेको र टेको जराजस्ता हाँगा
• खडेरी, गर्मी र हल्का तुसारो थेग्ने
• बिग्रेको र भिरालो जमिन सुधारका लागि उपयुक्त

प्रमुख उपयोगहरू:

• कागज तथा लुगदी उद्योगको मुख्य कच्चा पदार्थ
• निर्माण, फर्निचर, हलो तथा औजारका बिँड
• बाँस बोर्ड, संगीत वाद्य, डोको, चटाइ र घरेलु सामग्री
• नदी किनार संरक्षण, दाउरा, टुसा तथा बीउ खाद्य, पात डाले घाँस

खेती गर्ने तरिका:

1. निकास राम्रो भएको बलौटे दोमट माटो (पीएच ५.५ देखि ७.५) छनोट गर्ने
2. ५ गुणा ५ मिटर दूरीमा बीउ, राइजोम वा लाठाको कलम रोप्ने
3. झ्याङ खँदिलो हुन नदिन नियमित पातलो गर्ने र गोडमेल गर्ने
4. हिउँदयाममा कटान गर्ने (कम चिस्यान हुँदा घुन कम लाग्छ), छहारीमा सुकाउने