चोया बाँस

चोया बाँस (Dendrocalamus hamiltonii) हिमालयको बाहिरी फेदको उपोष्ण वनमा पाइने सबैभन्दा सामान्य बाँस हो। नेपालदेखि दक्षिण चीन र इन्डो-चीनसम्म फैलिएको यो प्रजाति १००० देखि २००० मिटर उचाइमा हुर्कन्छ। स्थानीय रूपमा यसलाई चोया, तामा र ढुङ्गे बाँस भनिन्छ। लाठाको भित्ता पातलो र लचिलो हुने भएकाले ठूला बाँसमध्ये यो उत्कृष्ट बुनाइ सामग्री मानिन्छ, तर ठूला हाँगाका कारण चिरा पार्न भने गाह्रो हुन्छ। नयाँ टुसा (तामा) तरकारीका रूपमा व्यापक रूपमा खाइन्छ र पूर्वी प्रजाति एडुलिसका टुसा बढी गुलियो हुन्छन्।

प्रमुख विशेषताहरू:

• पातलो र लचिलो भित्ता — बुनाइका लागि उत्कृष्ट
• ठूला हाँगा र प्रशस्त हवाई जरा हुने
• झुकेको लामो टुप्पो र लामा पातको खोल हुने
• सानो क्षेत्रमा फुलिरहने भएकाले बीउ प्रायः उपलब्ध हुने

प्रमुख उपयोगहरू:

• डोको, डालो, मन्द्रो, चटाइ तथा डोरी बुनाइ
• ठूला पात डाले घाँसका रूपमा
• टुसा तरकारी तथा हियुप अचार
• अस्थायी घर तथा पुल निर्माण, कागज लुगदी, चिया बगानमा हावाछेक

खेती गर्ने तरिका:

1. लाठा वा हाँगाको कलम प्रयोग गर्ने (९० प्रतिशतसम्म सफलता)
2. हवाई जरा भएका हाँगा छनोट गरी वर्षायाममा रोप्ने
3. परिपक्व लाठा नकाटी टुसा र हाँगा उपयोग गर्ने गरी झ्याङ व्यवस्थापन गर्ने
4. लाठा काट्दा ३ वर्षभन्दा पुराना मात्र, बढ्ने याममा नकाट्ने र दोस्रो गाँठामाथि ३० सेन्टिमिटरमुनि काट्ने