काले बाँस
Dendrocalamus hookeri
पहाडी प्रजातिउचाइ: मध्य तथा पूर्वी पहाड
व्यास: करिब २ – ५ इन्च
उपयोग: निर्माण, फर्निचर, पोल, हस्तकला
काले बाँस (Dendrocalamus hookeri) नेपालदेखि म्यानमारसम्म पूर्वी हिमालयमा पाइने ठूलो बाँस हो। स्थानीय रूपमा यसलाई भालु बाँस र कालो बाँस भनिन्छ। यो १५ देखि २० मिटरसम्म (कहिलेकाहीँ २५ मिटरसम्म) अग्लो र ८ देखि १६ सेन्टिमिटरसम्म मोटो हुन्छ भने गाँठाहरू ४० देखि ५० सेन्टिमिटर लामा हुन्छन्। लाठा गाढा हरियो र मोमी सतहको हुन्छ। ७०० देखि २००० मिटर (मुख्यतः १२०० देखि २००० मिटर) उचाइमा यो पाइन्छ। भित्ता पातलो भए पनि खासै लचिलो नहुने भएकाले यो बुनाइभन्दा निर्माण र बारका लागि बढी उपयुक्त छ। यसका टुसा तितो हुन्छन्।
प्रमुख विशेषताहरू:
- गाढा हरियो, मोमी सतह भएको ठूलो लाठा
- लाठा खोलमा खैरो बाक्लो रौं (रगडिँदा शेभरन ढाँचा देखिने)
- लाठा खोलका कान निकै साना हुने
- प्रशस्त हवाई जरा र बलियो हाँगा हुने
प्रमुख उपयोगहरू:
- घर निर्माण (विशेषगरी छाना) तथा बार
- बुनाइ पट्टीबाट डोको, बाल्टी र टोकरी
- पातलो लाठा लठ्ठी, ठूलो लाठा पानी भाँडा
- कागज लुगदी, हिउँदयामको डाले घाँस, पहिरो नियन्त्रण
खेती गर्ने तरिका:
- हवाई जरा प्रशस्त हुने भएकाले लाठा, हाँगा वा राइजोम सबै विधिबाट प्रजनन सजिलो
- ठूला हाँगाको फेदबाट समेत नयाँ बिरुवा बनाउन सकिने
- चिस्यानयुक्त तर पानी नजम्ने माटोमा रोपण गर्ने
- ३ वर्षभन्दा पुराना लाठा मात्र बढ्ने यामबाहेक काट्ने