✍ लेखक: विष्णु थापा
व्यवसायिक बाँस कृषक
📞 9841383109
अचेल सामाजिक सञ्जालमा एउटा रोचक प्रविधि भाइरल भइरहेको छ – जीवित बाँसको काण्डभित्र मदिरा भरेर केही समयपछि निकालिन्छ र उच्च मूल्यमा बिक्री गरिन्छ । यो केवल ‘भाइरल स्टन्ट’ मात्र नभई वैज्ञानिक र व्यावसायिक रूपमा प्रमाणित प्रविधि हो, जसलाई विश्वबजारमा “Bamboo Infused Liquor” वा “Live Bamboo Aging” भनिन्छ ।
चीन, भियतनाम र ताइवान जस्ता देशहरूमा यो विधि दशकौँदेखि सांस्कृतिक र आर्थिक रूपमा स्थापित छ । नेपालमा भने यसको व्यवसायिक सम्भावनाबारे भर्खरै यसको चर्चा र परीक्षण सुरु भएको छ ।
यो खासमा के हो ? (The Science Behind)
यो प्रविधिमा जीवित बाँस, विशेष गरी भालु बाँस (Bambusa balcooa) को आँख्लाभित्र उच्च चाप भएको इन्जेक्सन मेसिनको सहायताले ‘न्यूट्रल स्पिरिट’ वा उच्च गुणस्तरको लोकल मदिरा भरिन्छ । मदिरा भरिसकेपछि उक्त सानो प्वाललाई ‘फूड ग्रेड’ प्राकृतिक मैन (Wax) ले सिल गरिन्छ । करिब १० देखि २० दिनसम्म मदिरा बाँसभित्रै रहन्छ । यस अवधिमा बाँसको भित्री तहमा हुने प्राकृतिक रस, एन्टिअक्सिडेन्ट र खनिजहरू मदिरामा समाहित हुन्छन् ।
बाँसभित्र मदिरा राख्नुका फाइदाहरू
१. प्राकृतिक शुद्धीकरण:
बाँसले एक प्रकारको प्राकृतिक फिल्टरको काम गर्छ । यसले मदिरामा हुने हानिकारक मेथानोलको मात्रालाई घटाएर वा सोसेर स्वादलाई नरम र मीठो बनाउँछ ।
२. अद्वितीय स्वाद र सुगन्ध:
बाँसको आफ्नै अर्गानिक स्वाद र सुगन्ध मदिरामा मिसिँदा यसको गुणस्तर निकै बढ्छ । प्रशोधनपछि मदिराको रङ्ग पनि हल्का सुनौलो देखिन्छ ।
३. स्वास्थ्यवर्द्धक गुण:
बाँसमा पाइने विभिन्न वनस्पतिजन्य यौगिक र खनिज तत्वहरू (फ्लेभोनोइड्स र सिलिका) मदिरामा मिसिने हुनाले यसलाई सामान्य मदिराभन्दा कम हानिकारक मानिन्छ । यसले गर्दा पिउने व्यक्तिलाई भोलिपल्ट हुने टाउको दुख्ने समस्या (ह्याङ्गओभर) कम हुने दाबी गरिन्छ ।
आर्थिक सम्भावना र बजार
नेपाल जस्तो बाँसको प्रचुरता भएको देशका लागि यो एउटा ठूलो आर्थिक अवसर हो ।
मूल्यमा वृद्धि :-
साधारण मूल्यमा उपलब्ध हुने स्थानीय मदिरालाई बाँसको प्राकृतिक प्रक्रियाबाट ‘रिफाइन’ गर्दा यसको गुणस्तर र बजार मूल्य दुवैमा असाधारण वृद्धि हुन्छ । यसले गर्दा हाम्रा स्थानीय उत्पादनलाई ‘प्रिमियम ब्रान्ड’का रूपमा स्थापित गरी बजारबाट उच्च प्रतिफल लिन सकिन्छ ।
पर्यटन र निर्यात:
नेपालका पर्यटकीय क्षेत्रका होटल र रिसोर्टहरूमा यसलाई एउटा बिशेष पेय (सिग्नेचर ड्रिङ्क) को रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । अर्गानिक र नयाँ स्वाद खोज्ने विदेशी पर्यटकहरूका लागि यो आकर्षणको केन्द्र बन्न सक्छ ।
ग्रामीण रोजगारी:
यो व्यवसायले बाँस खेती गर्ने किसान र स्थानीय मदिरा उत्पादक दुवैलाई फाइदा पुर्याउँछ । जसले ग्रामीण क्षेत्रमा आम्दानीको नयाँ बाटो खोल्छ ।
केही चुनौती र सावधानी
यो सुन्दा जति सजिलो छ, गर्ने बेला केही प्राविधिक चुनौतीहरू पनि छन् । सबै बाँस यसका लागि उपयुक्त हुँदैनन् । बाँस धेरै कलिलो भएमा मदिराले बाँस कुहाउन सक्छ र धेरै बुढो भएमा स्वाद आउँदैन । साथै, व्यावसायिक रूपमा अघि बढ्दा मदिरा उत्पादन र बिक्रीको कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नु अनिवार्य हुन्छ ।
बाँसको ढुङ्ग्रोमा मदिरा राख्ने प्रविधि केवल एउटा नयाँ प्रयोग मात्र होइन, यो नेपालको कृषि र पर्यटन उद्योगलाई आधुनिक प्रबिधिसँग जोड्ने एउटा बलियो कडी हुन सक्छ । यदि यसलाई वैज्ञानिक मापदण्ड, गुणस्तर नियन्त्रण र कानुनी ढाँचाभित्र राखेर विकास गर्न सकियो भने, बाँस केवल ‘हरियो सुन’ मात्र होइन, नेपालको ग्रामीण अर्थतन्त्र परिवर्तन गर्ने तथा विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने शक्तिशाली माध्यम बन्न सक्छ ।
